و دخترانتان را زنده مىگذاشتند و در اينها شما را از سوى خدايتان آزمونى بزرگ بود » . « 1 » و اين جاست كه پيش از هر چيز اين پرسش پيش مىآيد كه چه شد كه اوضاع به چنين سرنوشت دردناكى دگرگون شد و براى چه فرعون چنين شكنجهء خواركننده‌اى را بر اسرائيليان روا دانست ؟ اسرائيليان - چنان كه گفته‌اند - نخستين و نيز آخرين ملت آسيايى نبوده‌اند كه مصريان آنان را پذيرفته و پذيرايى كرده‌اند ، به ويژه اگر روزگار آزار و بيگارى اسرائيليان را روزگار رامسس دوم بدانيم ؛ مىدانيم كه پايتخت او كه اسرائيليان را به گزارش تورات براى ساختن آن به بيگارى گرفت ، مانند ديگر شهرهاى بزرگ مصر ، شهرى بوده كه مصريان با ليباييان ، زنگيان و آسياييان در كنار هم در آن مىزيسته‌اند و بىگمان جايگاه ويژهء اين پايتخت نوين كه در ميان مصر و سرزمين‌هاى شرقى جاى داشته است ، چنان بوده كه مهاجران را به سوى خود مىخوانده است و همين زمينه مىشده است تا بيگانگان مهاجر پاره‌اى از كارهاى دولتى را به دست گيرند و زبان مصريان از واژگان آسيايى سامى - كه بسيارى از آنها به ادب مصرى نيز راه يافتند به ويژه در سدهء سيزدهم پيش از ميلاد - سرشار شود و افزون بر اين آميزش زبانى آشكار در پايتخت رامسس‌ها خدايان كنعانى نيز به جمع خدايان مصرى بپيوندد و پاره‌اى از آداب و عادات ساميان در ميان مصريان رواج يابد ، بلكه در پايتخت ، كوچه و محله‌هايى به مهاجران بيگانه ويژه گردد و در درون ارتش مصر ، سربازانى كه مصرى نيستند در مركز و نواحى اطراف آن ، براى خود گروه‌هايى ويژه داشته باشند . « 2 » اگر اين گونه بوده [ و مهاجران بيگانه تا اين اندازه در پايتخت مصر آزادى و كارايى داشته‌اند ] براى چه فرعون تنها بر اسرائيليان خشم گرفت و كار را بر آنان سخت كرد و با ديگر مهاجران و مهمانان و اسيران مصر چنين نكرد ؟ اين دگرگونى كار اسرائيليان در مصر پرسشى

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 49 ؛ نيز بنگريد به : تفسير آلوسى ، 1 / 252 - 254 ؛ الكشاف زمخشرى ، 1 / 127 - 138 ؛ تفسير طبرى ، 2 / 36 - 39 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 49 ؛ تفسير قرطبى ، 225 - 230 ؛ تفسير طبرسى ، 2 / 231 - 235 ؛ تفسير البحر المحيط ، 1 / 187 - 188 ؛ سيوطى ، الدر المنثور ، 1 / 68 - 69 ؛ تفسير ابن كثير ، 1 / 128 - 130 ؛ فى ظلال القرآن ، 1 / 70 - 72 ؛ تفسير الجواهر طنطاوى ، 1 / 59 - 61 ؛ تفسير الكاشف مغنيه ، 1 / 98 - 100 . ( 2 ) . بيير مونتيه ، الحياة البومية فى مصر الرعامسة ، ترجمهء عزيز مرقس منصور ، قاهره ، 1965 ، 19 - 20 نيز بنگريد به : W . F . ALbright , The Biblical Period Frome Abraham to Ezar , N , Y , . 1963 , p . 14 .